Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Günümüzde çoğu ülkede halen kömür, petrol ve doğalgaz kullanımı yoğunluk göstermektedir. Ancak fosil yakıtlar dediğimiz bu kaynaklar yenilenebilir özelliğe sahip değildir. Aynı zamanda fosil yakıtlar çürüyen bitkilerden, hayvan vb. canlıların etkileşiminden oluşmaktadır. Fosil yakıtların oluşması uzun bir süre almasına rağmen tüketilmeleri çok kısa bir süreyi kapsamasından dolayı tükenme olasılıkları oldukça yüksektir. Bu kaynaklar bir gün bitme riski taşır ve rezervleri azaldıkça da fiyatı artmaktadır. Fiyatlarının sürekli artmasının yanı sıra çevreye vermiş oldukları zararlar da oldukça önem taşır. İşte bu nedenlerden dolayı yenilenebilir enerji kaynakları günümüzde daha da değerlenmektedir.

Yenilenebilir Enerji Nedir?

Yenilenebilir enerji, gücünü güneşten sağlamakta olan ve hiç tükenmeyeceği düşünülen, aynı zamanda çevreye de herhangi bir emisyon yaymayan enerji çeşididir. Yani yenilenebilir enerji ne demektir sorusuna cevap olarak şunu söyleyebiliriz; yenilenebilir enerji kaynağı hiç tükenmeyen ve çevreye zararı olmayan doğal süreçlerden elde edilen bir enerji türüdür. Yenilenebilir enerjide güneş ışığı, rüzgar, yağmurlar, jeotermal ısı ve biyoenerji gibi kaynaklardan elde edilebilmektedir. Yenilenebilir enerji kaynakları hem güvenlidir, hem çevreyi korumaktadır, hem de çok önemli bir tasarruf kaynağıdır.

Yenilenebilir enerji sayesinde birçok önemli zararın önüne geçilebilir. Bu nedenden dolayı yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi toplum ekonomisi açısından oldukça önemlidir. Aynı zamanda fosil yakıtların da tükenme riski ile karşı karşıya kalması yenilenebilir enerjinin önemini ortaya koymaktadır.

Yenilenebilir enerji kaynakları ve enerjinin elde edildiği kaynaklar şunlardır;

  • Güneş enerjisi: Kaynağı güneştir.
  • Rüzgar enerjisi: Kaynağı rüzgardır.
  • Dalga enerjisi: Okyanus ve denizler kaynağını oluşturmaktadır.
  • Biyokütle enerjisi: Kaynağı biyolojik artıklardan oluşur.
  • Jeotermal enerji: Kaynağı yer altı sularından oluşmaktadır.
  • Hidrolik enerji: Kaynağı nehirlerdir ve akar sulardır.
  • Hidrojen enerjisi: Su ve hidroksitler kaynağını oluşturmaktadır.

Bu enerjilere ek olarak okyanus akıntısı ve okyanuslardaki ısı etkisi gibi birkaç yenilenebilir enerji kaynağı daha mevcuttur. Yenilenebilir enerji kaynaklarından bazıları kolayca elde edilirken, bazılarının elde edilmesi ise oldukça zordur. Tüm bu enerji kaynaklarını göz önüne aldığımızda insanlığın var oluş süresince bu kaynaklarında kullanılacağı kesindir. Ancak Dünya’da her yıl enerji tüketiminin %4 ile %5 arasında artış göstermesine rağmen aktif enerji kaynakları olan fosil yakıtların gitgide azalması gelecekte yenilenebilir enerji kaynaklarına daha da yoğunlaşmak gerektiğini ortaya koymaktadır.

Yenilenebilir enerji kaynakları bu kadar önemli ise neden Dünya çapında bu enerji yeteri kadar kullanılmıyor? sorusu birçok kişinin aklına gelmektedir. Aslında bu sorunun cevabı kaynakların yenilenebilir enerjiye dönüştürülmesindeki zorluklardır. Yani kast edilmek istenen şey ısı enerjisinin elektrik enerjisine ya da mekanik enerjinin ısı enerjisine dönüştürülme sürecinde yaşanan zorluklardır. Eğer bu durumu bir örnekle açıklayacak olursak rüzgar enerjisinden bahsedebiliriz. Rüzgarlı gün sayısının fazla olduğu bir bölgede rüzgar enerjisi elde etmek için öncelikle büyük bir yatırım gerçekleştirerek rüzgar panelleri kurulmalıdır. Ardından ise bu enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürmek için bölgede santral kurulmalıdır. Elbette ki üretilen enerjinin kullanım yerlerine dağıtılması için de iletim ağları kurulmalıdır. Tüm bu işlemleri göz önüne aldığımızda yenilenebilir enerji sistemleri için kısa vadede büyük masraflara ihtiyaç duyulduğu bir gerçektir. Ancak yenilenebilir enerjinin çevre ve iklim dostu olması tüm masrafların aslında uzun vadede karlı bir işlem olduğunu ortaya koymaktadır.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

·         Güneş Enerjisi

Güneş enerjisi güneşin çekirdeğinde yer almakta olan füzyon süreci ile açığa çıkarılan bir ışıma enerjisi türüdür. Güneş enerjisinin dünyaya gelen küçük bir kısmı dahi tüm insanlığın enerji tüketiminden oldukça fazladır. Güneş enerjisinden faydalanma özellikle 1970’li yıllardan sonra büyük oranda artış göstermiştir. Teknolojik alandaki gelişmeler güneş enerjisinden faydalanmayı artırırken aynı zamanda çevresel açıdan da temiz bir enerji kaynağı üretimi gerçekleşmiştir. Güneş enerjisi iki teknolojik yöntem ile üretilmektedir. Bunlardan ilki ”Fotovoltaik Güneş Teknolojisi” olarak adlandırılan ve yarı iletken malzemelerin güneş ışığını direkt olarak elektriğe çevirdiği yöntem, ikincisi ise ”Isıl Güneş Teknolojileri” olarak adlandırılan öncelikle güneş enerjisinden ısı elde edilen  sistemdir.

·         Rüzgar Enerjisi

Rüzgar enerjisi tamamen doğal, sonsuz ve temiz bir enerji kaynağıdır. Rüzgar enerjisi atmosferde bol olarak bulunan ve serbestçe kullanılabilen bir yenilenebilir enerji türüdür. Tamamen çevre dostu olan rüzgar enerjisinin tükenme riski yoktur ve bu nedenden dolayı da fiyatının artma riski bulunmaz. Rüzgar enerjisi bir toplumun dışa bağımlılığını gerektirmez ve teknoloji tesisleri de kolayca kurulabilir.

·         Jeotermal Enerji

Yerkürenin iç ısısı olarak da bilinen jeotermal enerji başlıca üç kaynak içermektedir. Bunlardan ilki ısı kaynağı, ikincisi ısıyı yeraltından yüzeye taşımaya yarayan akışkanlar ve üçüncüsü de suyun dolaşımını sağlamakta olan kayaç geçirgenliğidir.

·         Hidrolik Enerji

Hidrolik enerji hidroelektrik santrallerde akan su gücünün elektriğe dönüştürülmesi sonucunda üretilmektedir. Hidroelektrik santraller için kurulacak inşaatlar yerli imkanlar dahilinde gerçekleştirilebilir. Aynı zamanda yakıt giderlerinin olmaması ve uzun ömürlü olması da avantajlarından biridir. Hidrolik enerji kaynakları kırsal kesimlerdeki sosyal yaşamı canlandırma açısından yenilenebilir enerji sistemleri açısından oldukça önemlidir.

·         Biyokütle Enerjisi

Biyokütle enerjisi her yerde elde edilebilen, tükenmez bir enerji kaynağıdır. Özellikle kırsal alanlardaki sosyal yaşamı canlandıran bir enerji kaynağıdır. Biyokütle enerjisi üretimi için mısır ve buğday gibi özel yetiştirilen bitkiler, otlar, hayvan dışkıları, gübre, yosunlar, sanayi atıkları ve evlerden atılan tüm çöpler kullanılabilmektedir.

Türkiye’de Yenilenebilir Enerji

Türkiye’de yenilenebilir enerji teknolojileri ve enerji verimliliğinin artırılması için yasal düzenlemeler geliştirilmiştir. Bu amaca yönelik olarak 2005 yılında ”Yenilenebilir Enerji Kanunu” 2007 yılında ise ”Jeotermal Kanunu” düzenlenerek yenilenebilir enerji kullanımının artırılması için yasal düzenlemeler getirilmiştir. Aslında yenilenebilir enerji konusunda Türkiye’de diğer ülkeler gibi ekonomik yönden ve mali açıdan güçlükler yaşamaktadır. Yenilenebilir enerji için doğrudan bir devlet müdahalesi gerçekleştirilmese de şu teşvikler gerçekleştirilmektedir;

  • Elektrik enerjisi satın almak için teminatlar
  • Şebekelere satılan elektrik için satış tarifeleri
  • Yerel olarak parça üreten yenilenebilir enerji santralleri için ekstra tarifeler
  • Şebekeye bağlantı için yenilenebilir enerjiye öncelik verilmesi
  • Lisans işlemleri için indirim uygulanması ve 500 KW altı için herhangi bir ücret alınmaması gibi teşvikler sunulmaktadır.

Türkiye’de yenilenebilir enerjinin karşı karşıya olduğu başlıca sorunların başında alım teminatlarında yetersizlikler, mevcut şebeke bağlantılarının uygunsuzluğu, jeotermal arama çalışmalarının yüksek maliyet içermesi, kaynaktan trafoya aktarmada güçlük yaşanması, Arge fonlarının yetersiz olması ve tüketicilerin enerji kaynağı seçimindeki zorluklar yer almaktadır.

Türkiye’nin yenilenebilir enerjiye ayırdığı payı %30’lara çıkarması ve fosil yakıtlara olan bağlılığını azaltması ülke açısından son derece gerekli ve önemlidir. Ayrıca Türkiye’de özellikle güneş ve rüzgar enerjisi için verilen teşvikler Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında oldukça düşüktür. Yenilenebilir enerji teknolojileri sürekli güncellenmelidir ve sera gazı emisyonları da göz önünde bulundurularak yeni çalışmalar yürütülmelidir.Ayrıca Türkiye’nin güneş ve rüzgar enerjisi üretimine yönelik potansiyelleri yeniden değerlendirerek mevcut hedeflerini yükseltmesi de ülke açısından son derece önemlidir.

Yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam enerji tüketimindeki oranı AB ülkelerinde %14 iken Türkiye’de ise %10 olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca Türkiye’nin yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmada biraz geç kaldığı da gözle görülür bir ayrıntıdır.